Seplenienie

Seplenienie to nieprawidłowa wymowa głosek s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, ś, ź, ć, dź.

Najczęściej spotykamy nieprawidłową realizację głosek: sz, ż, cz, dż, które są wymawiane jak ś, ź, ć, dź lub s, z, c, dz. Głoski s, z, c, dz mogą być zmiękczone lub wymawiane jak sz, ż, cz, dż.

Jedną z odmian seplenienia jest seplenienie międzyzębowe. Pojawia się ono wówczas, gdy dziecko zaczyna wymawiać głoski s, z, c, dz, tzn. około 3-4 roku życia (wcześniej je zmiękczało). Zniekształceniu mogą ulegać trzy wymienione szeregi głosek lub jeden z tych szeregów. Dziecko wymawia te głoski z językiem wsuniętym między zęby. Wada ta nie ustępuje samoistnie, stąd tak wiele nie leczonych osób dorosłych cierpi na nią. Inną odmianą seplenienia jest seplenienie boczne. Charakteryzuje się ono nieprzyjemnym brzmieniem.
Artykulacja polega na niesymetrycznym ułożeniu całego języka. Szczelina nie tworzy się wzdłuż linii środkowej języka, lecz w częściach bocznych. Powietrze przepływa jak przy głosce l. Przepływ powietrza bywa jednostronny lub dwustronny. Zniekształceniu ulegają głoski s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, ś, ź, ć, dź. Może być zniekształcony tylko jeden szereg głosek.

Prócz tego spotyka się seplenienie wargowo-zębowe, przyzębowe, świszczące i wiele innych subtelnych odmian. Seplenienie najczęściej powstaje w okresie kształtowania się mowy. Wśród przyczyn, które mogą powodować seplenienie, wymienia się: nieprawidłową budowę narządów mowy, upośledzony słuch, naśladownictwo, nieprawidłowy zgryz oraz niesprawność języka i warg, a także niektóre stany chorobowe górnych dróg oddechowych.
Niektórzy specjaliści sądzą, że seplenienie międzyzębowe powstaje u dzieci, które miały stale otwarte usta przy utrudnionym oddychaniu nosem. Ortodonci uważają, że seplenienie międzyzębowe występuje wtedy, kiedy dziecko źle połyka, tzn. przy połykaniu wsuwa język między zęby. Nieprawidłowa budowa języka również przyczynia się do seplenienia (np. język duży, gruby, umięśniony, krótkie wędzidełko). Pewien wpływ ma też napięcie języka: zbyt duże (język sztywny) lub obniżone (język wiotki). Przy małej sprawności języka i warg narządy te nie wykonują ruchów potrzebnych do wymawiania poszczególnych głosek, np. przy artykulacji sz, cz, dż, - język zamiast za górnymi zębami leży za dolnymi, wargi są rozchylone lub mocno wysunięte do przodu. Zniekształcony zgryz i anomalie zębowe mogą także powodować nieprawidłową artykulację. Dotyczy to takich głosek, jak sz, ż, cz, dż; s, z, c, dz; ś, ź, ć, dź.
Zjawisko to spotykamy przy tzw. zgryzach otwartych częściowo lub całkowicie. Głoski te wymawiane są przeważnie międzyzębowo. Przy tyłozgryzach (tzn. gdy żuchwa jest cofnięta) mowa jest często zniekształcona. Dziecko wytwarza głoski poprzez wargę dolną i górne zęby. Ubytki zębowe może zasłaniać wargami, np. przez mocniejsze ich przyciśnięcie lub rozciągnięcie. Przy tyłozgryzach istnieje przeważnie wysoko wysklepione podniebienie, co daje nieprawidłowe brzmienie dźwięku (G. Demel).